JAK SKUTECZNIE ZABEZPIECZYĆ INWESTORA W PRZYSZŁYM SPORZE Z WYKONAWCĄ?
Inwestycje budowlane to bardzo dynamiczny i rozbudowany proces, w który zaangażowana jest ogromna ilość różnego rodzaju środków, jak i podmiotów począwszy od inwestora, projektanta poprzez wykonawcę oraz podwykonawców. Proces ten obejmuje wiele etapów cechujących się różnym stopniem skomplikowania, a na jego realizację trzeba poświęcić znaczną ilość środków finansowych. Każdej ze stron zależeć będzie zatem, aby inwestycja przebiegała sprawnie, w oparciu o ustalone założenia, terminy i bezkonfliktowo. Wizja potencjalnego sporu na linii inwestor – wykonawca nie będzie należeć do pożądanych jego elementów, ale bywają one nieuniknione, a inwestor musi być na taką ewentualność odpowiednio przygotowany.
Jedną z najczęstszych przyczyn sporów w inwestycjach budowlanych pozostają nieprawidłowości wykonanych robót budowlanych. Wady w wykonanych robotach mogą pojawić się na każdym jej etapie, zarówno w trakcie jej realizacji, jak i już po zakończeniu inwestycji i odbiorze obiektu przez inwestora. Uznanie przez wykonawcę swojej odpowiedzialności za powstałe wady i przystąpienie do prac naprawczych to sytuacja idealna, pozwalająca obu stronom uniknąć długotrwałego i kosztownego procesu. Jednak stronom nie zawsze uda się doprowadzić do porozumienia. Sytuacja komplikuje się, gdy wykonawca kwestionuje zakres swojej odpowiedzialności za powstałe wady i odmawia przystąpienia do prac naprawczych. Wykonawca może argumentować, że powstałe wady nie są wynikiem jego błędu, a skutkiem m.in. błędów w projekcie dostarczonym przez inwestora, czy też nieprawidłowego sposobu eksploatacji obiektu. W takim przypadku strony pozostają w impasie, co blokuje podjęcie działań zmierzających do usunięcia powstałych nieprawidłowości.
W zależności od rodzaju i rozmiaru wad, będą one wpływać na możliwość kontynuowania inwestycji, czy też jej funkcjonalność, a przez to bezpośrednio i na wysokość przychodów inwestora. Wyobraźmy sobie, że w popularnym centrum handlowym, na jednym z poziomów parkingu podziemnego powstały wady tego rodzaju, że wymuszają one na jej właścicielu konieczność wyłączenia z użytkowania sporej jego powierzchni. Ograniczenie dostępu do konkretnej części parkingu będzie wpływać na zmniejszenie liczby klientów korzystających w danym czasie z usług centrum handlowego, co następnie może przełożyć się na przychody przez nie generowane.
Inwestorowi będzie zależeć na sprawnym i szybkim usunięciu wad i przywróceniu pełnej funkcjonalności danego obiektu, czy też dalszym kontynuowaniu prac na placu budowy. Podejście takie jest w pełni zrozumiałe. Inwestor nie może pozwolić sobie na kolejne opóźnienia, czy też pozostawanie z wykonawcą w wieloletnim sporze, który blokować będzie proces usunięcia stwierdzonych defektów.
Widmo sporu sądowego z wykonawcą powinno skłonić inwestora do rozpoczęcia gromadzenia niezbędnego materiału dowodowego. Kluczowym dla inwestora będzie utrwalenie istniejącego stanu rzeczy i zabezpieczenie jego interesów na wypadek przyszłego sporu sądowego z wykonawcą. Istnieje wiele środków, które inwestor może wykorzystać, począwszy od samodzielnego zabezpieczenia i utrwalenia istniejących wad (sporządzenia oświadczeń przez osoby zaangażowane w inwestycję, sporządzenie dokumentacji fotograficznej obejmującej powstałe wady), a kończąc na czynnościach, w których niezbędny będzie udział sądu.
A co z opinią biegłego?
Jednym z kroków podejmowanych przez inwestora jest zlecenie, przed przystąpieniem do usunięcia wad, wykonania prywatnej opinii technicznej, uwzględniającej ich rodzaj i skalę. Czy taka opinia wystarczająco zabezpieczy interesy inwestora, gdy po przeprowadzeniu prac naprawczych wykonawca odmówi zaspokojenia roszczeń inwestora, a sprawa trafi przed sąd? I tak i nie.
W toku postępowania sądowego strony mogą popierać swoje twierdzenia wszelkimi środkami dowodowymi przewidzianymi w kodeksie postępowania cywilnego. Wśród nich wymienić można m.in. dokumentację związaną ze stosunkiem prawnym łączącym strony i powstałym sporem, przesłuchanie świadków, czy przesłuchanie stron. Jednym z dowodów przedkładanych przez strony w sporach budowlanych jest prywatna opinia biegłego. O ile dokument ten może zostać sporządzony przez osobę, która figuruje na liście biegłych sądowych, to jednak należy pamiętać, że w postępowaniu sądowym dokument ten nie będzie spełniał wymogów opinii biegłego, o której mowa w przepisach kodeksu postępowania cywilnego. Dzieje się tak, ponieważ nie została on sporządzona na zlecenie sądu rozpoznającego sprawę. Co istotne, ze względu na swoją specyfikę, dowód z opinii biegłego sądowego nie będzie mógł być substytuowany innym środkiem dowodowym. Taka prywatna opinia biegłego będzie postrzegana jedynie jako dokument prywatny przedłożony przez stronę, który co prawda popiera jej twierdzenia, lecz nie ma waloru opinii biegłego sądowego.
Gdy wykonawca kwestionuje swoją odpowiedzialność i odmawia przystąpienia do przeprowadzenia prac naprawczych wizja przyszłego sporu sądowego staje się nieuchronna. Jakie kroki powinien podjąć inwestor?
Jednym z takich działań jest właśnie tytułowy wniosek o zabezpieczenie dowodu. Zacznijmy zatem od udzielenia odpowiedzi na pytanie czym w zasadzie jest wniosek o zabezpieczenie dowodu i jak należy do niego podejść.
Instytucja ta została uregulowana w art. 310 – 315 k.p.c. Co jednak wynika z treści powyższych przepisów? Najprościej rzecz ujmując strona chcąca zabezpieczyć swój interes przed złożeniem pozwu może złożyć wniosek o zabezpieczenie dowodu, w sytuacji, gdy zachodzi obawa, że jego późniejsze przeprowadzenie stanie się niewykonalne lub zbyt utrudnione, albo gdy z innych przyczyn zachodzi potrzeba stwierdzenia istniejącego stanu rzeczy. Mowa tutaj o sytuacjach, gdy perspektywa przeprowadzenia dowodu dopiero w toku postępowania sądowego wiązałaby się dla strony ze szkodą, a jednocześnie istnieje duże prawdopodobieństwo, że jego przeprowadzenie na późniejszym etapie postępowania może okazać się niemożliwe. Warto pamiętać, że ta niemożliwość przeprowadzenia dowodu w przyszłości nie może opierać się jedynie na subiektywnych odczuciach i ocenie wnioskodawcy – inwestora, ale musi być obiektywna. Na gruncie sporów budowlanych z sytuacją taką możemy mieć do czynienia, gdy zachodzi konieczność niezwłocznego przeprowadzenia prac naprawczych i przywrócenia obiektu do pełnej funkcjonalności (jeśli mowa o wadach powstałych po zakończeniu procesu inwestycyjnego) albo zapewnienia dalszego prowadzenia robót budowlanych i ich dokończenia (jeśli mowa o wadach powstałych w trakcie ich realizacji). Po stronie inwestora powstaje obawa, że w wyniku przeprowadzenia prac naprawczych rezultat prac wadliwie wykonanych zostanie przykryty, a później nie będzie można ocenić jakości prac wykonanych przez pierwotnego wykonawcę
Warto pamiętać, że procedurę zabezpieczenia dowodu można przeprowadzić również już w toku trwającego postępowania sądowego. Wtedy może on zostać zainicjowany wnioskiem strony, jak również dopuszczony z urzędu przez sąd prowadzący postępowanie.
Co powinien zawierać wniosek o zabezpieczenie dowodu?
Wniosek o zabezpieczenie dowodu powinien zawierać takie elementy, jak oznaczenie wnioskodawcy, przeciwnika oraz innych osób. W przypadku sporów budowlanych będą to dane inwestora oraz wykonawcy, który odmówił usunięcia stwierdzonych wad. We wniosku należy wskazać fakty oraz dowody, jak również przyczyny uzasadniające zabezpieczenie dowodu. Powyższy element wniosku jest niezmiernie istotny. To właśnie w tej części inwestor powinien wykazać, z jakich powodów przeprowadzenie zabezpieczenia dowodu jest konieczne. Z punktu widzenia osoby składającej wniosek ważnym jest, aby załączyć do niego dowody popierające jego twierdzenia. Może to być m.in. dokumentacja fotograficzna obrazująca przedmiotowe wady, sporządzone na tę okoliczność oświadczenia uczestników inwestycji, korespondencja wymieniona między stronami, w której przeciwnik – wykonawca zakwestionował swoją odpowiedzialność za powstałe wady i odmówił ich usunięcia.
Konstruując uzasadnienie wniosku o zabezpieczenie dowodu należy pamiętać, że wniosek ten nie powinien być środkiem prowadzącym do oszacowania przez stronę szans powodzenia przyszłego, ewentualnego procesu. Niezbędnym jest tutaj wykazanie okoliczności, które będą przemawiać za koniecznością utrwalenia pewnego stanu faktycznego, którego późniejsze wykazanie już na etapie prowadzonego postępowania sądowego może być niemożliwe, czy też znacznie utrudnione, co uniemożliwi wnioskodawcy udowodnienia swoich racji w toku głównego postępowania sądowego.
Czy wykonawca dowie się o złożonym wniosku?
Warto pamiętać, że wykonawca jest stroną przedmiotowego postępowania. Oznacza to, że sąd, co do zasady doręczy mu odpis wniosku i będzie dążył do zapoznania się z jego stanowiskiem i argumentami. Wykonawca może również aktywnie uczestniczyć w przedmiotowym postępowaniu i brać udział w czynnościach zmierzających do zabezpieczenia dowodu. Ustawa przewiduje jednak sytuacje, gdy zabezpieczenie dowodu może odbyć się bez wezwania przeciwnika. Mowa tutaj o wypadkach niecierpiących zwłoki, tj. okolicznościach wskazujących, że jakiekolwiek opóźnienie w przeprowadzeniu zabezpieczenia dowodu mogłoby realnie doprowadzić do skutecznego udaremnienia przeprowadzenia takiego dowodu. Drugi taki przypadek to sytuacja, w której przeciwnik nie może być wskazany lub gdy miejsce jego pobytu nie jest znane.
Jakie dowody można zabezpieczyć?
Zabezpieczeniu mogą być poddane różne środki dowodowe znane ustawie, takie jak zeznania świadków, czy też oględziny dokonane z udziałem biegłego. Podczas takich oględzin biegły powinien utrwalić istniejący na datę dokonania oględzin stan fatyczny, zapisać swoje spostrzeżenia, które następnie mogą posłużyć za podstawy wydania opinii w toku właściwego postępowania sądowego. Choć zabezpieczenie dowodu z opinii biegłego budzi pewne wątpliwości w przedmiocie jego dopuszczalności, to jednak część doktryny dopuszcza możliwość zabezpieczenia również i tego środka dowodowego, jeśli zostaną spełnione przesłanki samego wniosku o zabezpieczenie dowodu.
Do jakiego sądu powinniśmy złożyć wniosek?
W przypadku właściwości sądu rozpoznającego wniosek o zabezpieczenie dowodu determinującym będzie dla nas to, czy wniosek ten będzie składany przed zainicjowaniem postępowania sądowego, czy też już w jego trakcie.
Jeśli wniosek ten składany jest przed wytoczeniem powództwa powinien on zostać skierowany do sądu rejonowego, w którego okręgu dowód ma zostać przeprowadzony. Jeśli zaś mowa o wniosku składanym już w toku prowadzonego postępowania sądowego, to sądem właściwym do jego rozpoznania będzie sąd prowadzący przedmiotowe postępowanie. Od powyższej zasady istnieje jednak istotny wyjątek. Mowa tutaj o wypadku niecierpiącym zwłoki. Wtedy sądem właściwym do rozpoznania wniosku o zabezpieczenie dowodu będzie sąd rejonowy, w którego okręgu dany dowód ma zostać przeprowadzony.
Jakie koszty wiążą się z wnioskiem o zabezpieczenie dowodu?
Wniosek o zabezpieczenie dowodu podlega opłacie w wysokości 100 zł. W przypadku jego dopuszczenia przez sąd, wnioskodawca będzie musiał pokryć wydatki związane z zabezpieczeniem dowodu, w tym m.in. wynagrodzenie biegłego. O ile koszty związane z postępowaniem o zabezpieczenie dowodu ponosi wnioskodawca (w postępowaniu o zabezpieczenie dowodu wnioskodawca nie może żądać zwrotu kosztów od drugiej strony), o tyle dobra wiadomość jest taka, że może on domagać się ich zwrotu już w toku późniejszego postępowania sądowego (o ile zdecyduje się złożyć pozew), jeśli wykaże on, że były one niezbędne do celowego dochodzenia jego praw.
Podsumowanie
Należy pamiętać, że wniosek o zabezpieczenie dowodu nie jest jedynym środkiem mogącym zabezpieczyć interesy inwestora na wypadek przyszłego, ewentualnego sporu z wykonawcą. Jednak zaletą wniosku o zabezpieczenie dowodu jest bez wątpienia czas, w którym jest on rozpoznawany, a dowód zabezpieczany. Rozstrzygnięcie sądu, co do zasady zapada znacznie szybciej niż w porównaniu z przeprowadzeniem danego dowodu w toku postępowania sądowego. Ze względu na korzyści płynące z jego przeprowadzenia, w tym możliwość usunięcia przez inwestora wad bez konieczności oczekiwania na zakończenie sporu z wykonawcą oraz możliwość zabezpieczenia niezbędnego materiału dowodowego na potrzeby przyszłego postępowania sądowego, wniosek o zabezpieczenie dowodu jest jednym z najlepszych środków, by skutecznie zabezpieczyć interesy inwestora.
